بازار ارزهای دیجیتال در چند سال اخیر رشد سریعی داشته است. کاربران زیادی هرروزه وارد این دنیا میشوند و سرمایههای خود را به امید رشد و سود به این حوزه وارد میکنند. در کنار فرصتهای خوبی که در دنیای کریپتوکارنسی وجود دارد، خطراتی هم هست که آگاهی نداشتن از آنها میتواند باعث زیان یا از دست رفتن سرمایههای گزاف شود.
یکی از تخلفات رمزارزی معروف که دامنگیر سرمایهگذاران زیادی شده است، پدیده خالی فروشی (Fractional Reserve/ Naked Short Selling) است. خالیفروشی به چه معناست؟ وقتی شما از یک صرافی رمزارزی را میخرید، فرض را بر این میگذارید که این صرافی آن رمزارز را به صورت واقعی دارد و قسمتی از داشته خود را به شما میفروشد؛ اما همیشه اینطور نیست. در واقع شما در این حالت معاملهای را انجام میدهید و آن رمزارز در پرتفوی شما در صرافی موردنظر نشان داده میشود، در صورتی که این وجه وجود خارجی ندارد.
در این مقاله میخواهیم چیستی پدیده خالیفروشی را توضیح دهیم و راههای شناسایی این فریب و به دام آن نیفتادن را بیان کنیم.
خالی فروشی در بازار رمزارز چیست؟
در بازارهای مالی سنتی، خالی فروشی همان Short Selling است و به حالتی گفته میشود که یک معاملهگر دارایی را قرض میگیرد و میفروشد؛ با این امید که بعدا به قیمت پایینتر آن را بخرد و سود کند.
در بازار کریپتو این پدیده به آن معنا است که صرافی رمزارزی را به شما میفروشد که در کیف پول خود در واقع آن را ندارد و عددی که در پرتفوی شما نشان داده میشود، کاملا غیرواقعی است.
به عبارت ساده شما وارد سایت صرافی میشوید، واریز ریالی به کیف پول خود انجام میدهید و یک بیت کوین میخرید. در کیف پول ارزی شما عدد یک بیت کوین نشان داده میشود و شما با خیال راحت فکر میکنید این رمزارز را در اختیار دارید؛ اما صرافی هیچ ارزی روی بلاک چین برای شما خریداری نکرده است و فقط یک عدد دیجیتال روی صفحه نمایش شما دیده میشود.
در این شرایط صرافی روی این موضوع حساب باز میکند که همه کاربران همزمان موجودی خود را برداشت نمیکنند و هرکس بخواهد رمزارز خود را بفروشد، صرافی با موجودی اندک خود جوابگوی این معامله خواهد بود. اگر روزی تعداد کاربرانی که میخواهند رمزارز خود را برداشت کنند، زیاد شود، صرافی با بحران نقدینگی روبهرو و ورشکست میشود.
خالی فروشی در صرافیهای ارز دیجیتال چگونه اتفاق میافتد؟
صرافیهای متمرکز(CEX) معاملات کاربران را در دفتر سفارشات (Order Book) خود رسیدگی میکنند؛ یعنی تا زمانی که شما رمزارز خود را به کیف پول شخصی (مثل تراست ولت) منتقل نکنید، هیچ تراکنشی روی بلاک چین ثبت نمیشود. این موضوع مورد سواستفاده صرافیهای نامعتبر قرار میگیرد و به روشهایی که در ادامه توضیح میدهیم، خالی فروشی انجام میدهند:
استفاده از حسابداری داخلی (Off-Chain)
همه معاملات شما در یک دیتابیس متمرکز ثبت میشود. صرافی میتواند به شما نشان دهد که یک اتریوم در کیف پول خود دارید، بدون اینکه این یک اتریوم روی کیف پول سرد آن صرافی واقعا وجود داشته باشد.
سوء استفاده از معاملات اهرمی و وامدهی
صرافیهای نامعتبر میتوانند رمزارزهایی که کاربران مدت زیادی در حساب خود نگه داشته و سراغ آن نرفتهاند را برای تامین نقدینگی بازار فیوچرز و معاملات اهرمی یا دادن وام به پلتفرمهای دیگر استفاده کنند. در صورتی که این سرمایهگذاریها با شکست روبهرو شوند، دارایی کاربران از بین خواهد رفت و صرافی مجبور به خالیفروشی خواهد شد.
نوسانگیری از دارایی کاربران
در این حالت صرافی با خود میگوید: «کاربر من روی قیمت 60 هزار دلار میخواهد بیت کوین بخرد. من این کار را الان انجام نمیدهم و میگذارم بیت کوین به 55 هزار دلار برسد و آنوقت پنج هزار دلار سود میکنم.» این کار خطرناک در صورتی که بازار ناگهان صعود کند، صرافی را ورشکسته خواهد کرد؛ چون حالا باید بیت کوین را با قیمت بسیار بالاتر بخرند تا به کاربران خود بدهند و این هزینه گزاف به آنها تحمیل خواهد شد.
نشانههای احتمالی خالی فروشی در صرافیها
فهمیدن اینکه یک صرافی خالی فروشی میکند یا نه، در نگاه اول آسان نیست؛ چون دیتابیس صرافیها محرمانه هستند. با این حال نشانههایی را میتوان در نظر گرفت که احتمال این موضوع را مشخص میکنند. در ادامه به مهمترین این نشانهها خواهیم پرداخت:
بهانهتراشی تکراری و طولانی برای برداشت
یکی از اولین نشانههایی که باید جدی بگیرید، این است که وقتی میخواهید رمزارز خود را برداشت کنید، مدام با پیغامهایی مانند «بهروزرسانی کیف پول»، «تعمیرات شبکه»، «ترافیک بالای بلاکچین» روبهرو شوید. اگر برای یک ارز خاص چند روز متوالی با این پیامها مواجه شوید، احتمالا صرافی آن ارز را در ولت خود ندارد و وقتکشی میکند تا آن را از بازار جهانی تهیه کند.
اختلاف قیمت زیاد با بازار جهانی
وقتی میبینید که قیمت یک رمزارز در یک صرافی بهطور فاحشی از قیمت جهانی بالاتر یا پایینتر است، باید حواس خود را جمع کنید. صرافیهایی که کمبود موجودی واقعی دارند، ممکن است قیمت یک ارز را بهطور مصنوعی دستکاری کنند تا کاربران را ترغیب به فروش به خود کنند و کمبود خود را جبران کنند. صرافیهای معتبر همواره با بازار جهانی هماهنگ هستند و قیمتهای بهروز در اختیار شما میگذارند.
کارمزدهای برداشت بسیار بالا
گاهی صرافیها برای اینکه کاربران خود را از برداشت موجودی رمزارزی منصرف کنند، کارمزدهای برداشت خود را بسیار بالاتر از کارمزد بلاک چین در نظر میگیرند. وقتی هزینه برداشت رمزارز از صرافی ده برابر هزینه انتقال آن روی بلاکچین باشد، کاربر ترجیح میدهد ارزهای خود را روی کیف پول داخلی صرافی نگه دارد و این دقیقا همان چیزی است که یک صرافی خالی فروش میخواهد.
محدودیت شدید و ناگهانی در سقف برداشت
اگر صرافی بدون دلیل قانونی یا امنیتی مشخصی به یکباره سقف برداشت روزانه خود را بسیار پایین بیاورد، این احتمال میرود که موجودی رمزارزی کافی برای پاسخگویی به درخواستهای کاربران را ندارد و خروج نقدینگی را محدود کرده تا سقوط نکند.
ارائه نکردن سند اثبات ذخایر(Proof of Reserve)
صرافیهای معتبر ایران و جهان برای اینکه اعتماد کاربران خود را به دست بیاورند از سیستم Proof of Reserve استفاده میکنند. این سیستم به کاربران نشان میدهد که همه موجودی آنها در ولت صرافی وجود دارد. اگر صرافیای در مورد ولتهای خود شفافسازی نکند، احتمال خالی فروشی در آن بالا است.
چگونه قبل از انتخاب صرافی، اعتبار آن را بررسی کنیم؟
برای اینکه اعتبار یک صرافی را بسنجید، صرفا به تبلیغات آن اکتفا نکنید. قبل از واریز کلان به هر صرافی موارد زیر را چک کنید تا از داراییهای خود نهایت مراقبت را کرده باشید:
تست برداشت واقعی
اولین راه محک زدن اعتبار یک صرافی این است که یک خرید کوچک انجام دهید. مقداری از یک رمزارز را بخرید و سپس بلافاصله آن را به کیف پول شخصی خود انتقال دهید. سرعت انتقال، میزان کارمزد و بهانهتراشی نکردن صرافی از اولین تستهای شناسایی اعتبار آن است.
بررسی شبکههای فعال
یکی از مواردی که باعث اعتبار یک صرافی میشود، داشتن تنوع در شبکههای بلاک چینی پشتیبانیشونده است. صرافیهای خالیفروش معمولا رمزارزها را روی یک یا دو شبکه ارزانقیمت یا حتی داخلی مبادله میکنند و وقتی میخواهید همان ارز را روی یک شبکه دیگر انتقال دهید، با خطا مواجه میشوید.
صرافی بیت ۲۴ این دغدغه امنیتی را جدی گرفته است و توجه زیادی به زیرساختهای بلاکچینی خود داشته است. شبکههایی که در بیت ۲۴ پشتیبانی میشوند، بسیار متنوع هستند. برای مثال نه تنها در این صرافی به شبکههای اصلی دسترسی دارید بلکه میتوانید داراییهای خود را روی شبکههای بومی، لایه دو و زنجیرههای جانبی هم انتقال دهید. وقتی یک صرافی مانند بیت ۲۴ امکان انتقال رمزارزها روی چندین شبکه مانند ERC-20، TRC-20،BEP-20، Polygon، Optimism و امثال اینها فراهم میکند، اثبات این است که در کیف پول خود دارایی کاربران را به صورت واقعی دارد و زیرساخت فنی آن مستقیما به نودهای بلاکچین وصل است. این تنوع احتمال خالی فروشی را صفر میکند؛ چرا که صرافی باید در تمام این شبکهها موجودی واقعی و نقدینگی داشته باشد.
مشاهده وضعیت واریز/برداشت
قبل از خرید بخش رمزارزها را مشاهده کنید. یک صرافی معتبر باید شفافیت کامل داشته باشد. اگر تعداد زیادی از ارزها وضعیت واریز و برداشت تعلیقشده دارند، نشانه منفی محسوب میشود. پلتفرمهای قابلاعتماد همیشه دسترسی به شبکهها را باز نگه میدارند.
بررسی نقدشوندگی بازار
یک صرافی قابلاعتماد باید دارای عمق بازار (Market Depth) باشد. یعنی شما باید بتوانید حجم بالایی از یک رمزارز را بدون اینکه قیمت تغییر چندانی کند، بخرید یا بفروشید. صرافیهای خالی فروش چون رمزارز واقعی ندارند، در حجمهای بالا به لغزش قیمت (Slippage) دچار میشوند یا سفارش شما را کنسل میکنند.
بررسی تجربه کاربران
در فضای مجازی میتوانید تجربیات کاربران دیگر از صرافی موردنظر خود را ببینید. نام صرافی را در کنار عباراتی مثل واریز، برداشت، بلاک یا تاخیر در شبکههای اجتماعی مانند X یا اینستاگرام سرچ کنید. اگر صرافی مدنظر گزارشات بالایی از واریز نشدن داراییها داشته باشد، گزینه مناسبی برای اعتماد کردن نیست.
نقش تنوع شبکهها در امنیت و نقدشوندگی کاربران
کاربران تازهوارد دنیای رمزارزها معمولا توجه زیادی به قیمت خرید و فروش یا کارمزد صرافی دارند؛ اما معاملهگران حرفهایتر میدانند که بسترهای انتقال یعنی همان شبکههای بلاکچینی نقش مهمی در نشان دادن عیار یک صرافی دارند. تنوع شبکهها صرفا یک گزینه دلخواه برای کمتر کردن کارمزدها نیست. این ویژگی نشاندهنده میزان نقدشوندگی صرافی موردنظر شما است. در صفحه شبکههای مورد پشتیبانی بیت۲۴ میتوانید تنوع شبکههای این صرافی را ببینید.
اگر یک صرافی از شبکههای متنوع پشتیبانی نکند، کاربران خود را در یک جزیره پرخطر گیر انداخته است. در ادامه اهمیت این موضوع را از دو زاویه امنیتی و میزان نقدشوندگی بررسی میکنیم:
بعد امنیتی: چطور تنوع نداشتن در شبکهها، دست یک صرافی خالی فروش را رو میکند؟
صرافیهایی که امنیت چندانی ندارند و احتمال دارد در کار خالی فروشی باشند، تمایلی به در اختیار قرار دادن شبکههای گوناگون ندارند. چرا؟
اول اینکه داشتن شبکههای مختلف برای رمزارزی مانند اتریوم، نیازمند آماده کردن نودهای اختصاصی و قرار دادن دارایی روی والتهای بلاکچینی متعدد است. در این صورت صرافی نمیتواند روی دیتابیس داخلی خود عددسازی واهی کند و وقتی روی آن بلاکچین دارایی نباشد، تراکنش کاربر در همان لحظه اول با خطا روبهرو خواهد شد.
دومین نکته کاهش ریسک نقطه واحد شکست (Single Point of failure) است. اگر صرافی فقط روی یک شبکه قادر به جابهجایی دارایی باشد، هر مشکلی در آن شبکه پیش بیاید، تراکنش شما سریعا به خطا میخورد و دارایی شما قفل میشود. تنوع شبکه به صرافی امکان میدهد در صورت بروز مشکل امنیتی یا فنی در یک بستر، سریعا تراکنشها را از مسیر دیگر شبکهها انجام دهد.
بعد نقدشوندگی: در امان ماندن از ترافیک و نوسانات شدید بازار
نقدشوندگی یعنی سرعت و آسانی تبدیل شدن یک دارایی به داراییهای دیگر یا پول نقدی بدون اینکه قیمت آن تغییر زیادی کند. در بازار کریپتو هر ثانیه اهمیت دارد و تنوع شبکهها در این موضوع نقش مهمی بازی میکند. اول به این خاطر که ترافیک شبکه نباید مانع انجام تراکنش شما شود. وقتی بازار ریزش یا صعود ناگهانی دارد، معاملهگران به شبکههای اصلی مثل اتریوم یا بیت کوین هجوم میآورند و کارمزدها بالا میرود و سرعت پایین میآید. صرافی که شبکههای مختلفی دارد به شما این امکان را میدهد که رمزارزهای خود را بر بستر شبکههای فرعیتر و لایه دوم مثل آربیتروم یا پالیگان مبادله کنید. به این ترتیب شما درگیر شلوغی شبکه نمیشوید و فرصت انجام تراکنش را از دست نمیدهید.
دومین دلیل اهمیت تنوع شبکه در مبحث نقدشوندگی، تسهیل فرآیند آربیتراژ و تعادل قیمتها است. با بودن شبکههای مختلف کاربران میتوانند داراییهای خود را به آسانی بین صرافیهای مختلف جابهجا کنند و به این ترتیب عمق بازار در صرافی موردنظر بیشتر میشود و قیمتهای کاذب شکل نمیگیرند.
چرا پشتیبانی از چند شبکه مهم است؟
همانطور که گفتیم پشتیبانی از شبکههای گوناگون از دو منظر مهم است. اول اینکه کاربران درگیر ترافیک شبکههای اصلی نشوند و فرصت انجام تراکنش در موقعیت مدنظر خود را از دست ندهند. فرض کنید بازار در حال ریزش است و شما میخواهید سریعا تتر خود را نقد کنید. اگر صرافی شما فقط از شبکه اتریوم پشتیبانی کند، در چنین موقعیتی سرعت پایین و کارمزد بالایی را تجربه خواهید کرد. در صورتی که اگر گزینههای دیگری پیشرو داشته باشید، به سرعت مسیر انجام تراکنش خود را تغییر میدهید و تتر خود را به قیمت دلخواه میفروشید.
دومین منظر اهمیت شبکههای متنوع در صرافی هم داشتن نقدشوندگی بالاتر است. وقتی صرافی با چندین استخر نقدینگی و بلاکچین در ارتباط است، کاربر در هر شرایطی از بازار دارایی خود را به موقع خرید و فروش میکند.
همچنین هزینههای معاملاتی در این حالت پایینتر میآیند چون برای مثال شبکههای لایه دو در مقایسه با شبکههای اصلی به کاربر خود امکان پرداخت گس فی پایینتر برای انجام تراکنش یکسان را میدهند.
بیت24 چگونه تجربه متفاوتی ارائه میدهد؟
صرافی بیت ۲۴که یکی از پیشگامان دنیای کریپتو در ایران محسوب میشود، توانسته است دغدغه نقدشوندگی را برای کاربران خود از بین ببرد و از راههای مختلف ثابت کرده است که هیچ خالی فروشی در کار ندارد. ویژگیهای این صرافی که آن را از بسیاری دیگر متمایز میکند و موجب اطمینان کاربران است را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
پوشش حداکثری شبکههای بلاکچینی
مهمترین نقطه قوت فنی بیت 24، تنوع شبکههای آن است. این صرافی برای کوینها و توکنهای گوناگون و حتی میم کوینها، شبکههای مختلفی برای مبادله فراهم کرده است. شما برای معامله در صرافی ما هرگز اسیر کارمزدهای بالا یا کندی شبکه نخواهید بود. همچنین این موضوع گواهی بر موجودی واقعی بیت 24 در خزانه آن و اصالت معاملات انجامشده است.
تسویه آنی و بیقیدوشرط
در صرافی بیت 24، برداشت رمزارزها به صورت آنی و اتوماتیک انجام میشود. به محض اینکه شما درخواست خود را ارسال میکنید، تراکنش روی بلاکچین موردنظر ثبت میشود و هش آن در اختیار شما قرار میگیرد. این موضوع سندی بر نبودن هرگونه خالی فروشی در صرافی بیت 24 به شما ارائه میکند.
تنوع بینظیر رمزارزها
علاوه بر شبکههای مختلف، بیت 24 از رمزارزهای زیادی نیز پشتیبانی میکند. این پشتیبانی فقط یک نمایش دیتابیسی نیست؛ بلکه برای هر ارز جدیدی که لیست میشود، زیرساخت ولت اختصاصی و شبکههای مرتبط با آن هم ایجاد میشود.
شفافیت مالی و پشتیبانی 24 ساعته
بیت 24 در نمایش قیمتها شفافیت و هماهنگی کامل با بازار جهانی را دارد. تیم پشتیبانی این صرافی در 7 روز هفته در دسترس شما هستند تا با خیال راحت به خرید و فروش بپردازید.
چگونه ریسک خود را کاهش دهیم؟
همواره در بازارهای مالی و بهخصوص بازار رمزارزها باید روشهای مدیریت ریسک را رعایت کنید. نکات زیر از جمله قدمهایی است که برای این منظور باید مورد توجه قرار دهید:
- برای هولد کردن طولانیمدت داراییها بهتر است از ولتهای شخصی استفاده کنید. مخصوصا اگر موجودی شما مقدار قابلتوجهی دارد، بهتر است از کیف پولهای سخت افزاری استفاده کنید. علاوه بر نگهداری از کلیدخصوصی، کیف پول سخت خود را در مکانی امن و مطمئن نگهداری کنید.
- در مقابل وعدههای توخالی هوشیار باشید. صرافیهایی که پاداش ثبتنام غیرمنطقی میدهند یا سودهای نجومی برای نگهداری رمزارزها پیشنهاد میدهند، احتمالا از داراییهای شما برای بازیهای مالی پشتپرده استفاده میکنند و امکان اینکه دارایی شما را بر باد بدهند، زیاد است.
- همیشه از صرافیهایی استفاده کنید که امتحان خود را پس دادهاند و سابقه طولانیمدتی در این بازار دارند. همچنین به کیفیت زیرساخت فنی و خدمات پشتیبانی صرافی موردنظر خود دقت کنید.
در یک نگاه؛ مهمترین نکات در مورد خالیفروشی
خالی فروشی در بازار کریپتو یکی از خطرناکترین دامهایی است که بهخصوص کاربران تازهکار را میتواند گرفتار کند. صرافیهای خالی فروش با عرضه داراییهای فیک و کاغذی، سرمایه شما را به خطر میاندازند و در موقع بحران بازار به راحتی ورشکسته میشوند.
نکته اصلی برای در امان ماندن از این فریب این است که تحقیق کافی در مورد صرافی که میخواهید با آن کار کنید، انجام داده باشید و زیرساختهای فنی آن را زیرنظر گرفته باشید.
صرافی بیت 24 با ارائه بستری ایمن برای معاملهگری، زیرساخت فنی مستحکم و پشتیبانی قوی، تجربه کار با دنیای رمزارزها را برای شما آسان و مطمئن میکند.
