وام گرفتن فقط مربوط به بازارهای مالی سنتی نیست و از طریق ارز دیجیتال نیز میتوان این خدمات را دریافت کرد. اگر ارز دیجیتال دارید و می‌خواهید بدون فروش آن نقدینگی به دست بیاورید، وام گرفتن یکی از بهترین گزینه‌های پیش روی شماست. از آن‌جا که بخشی از خدمات ارز دیجیتال به‌صورت غیرمتمرکز ارائه می‌شود، طبیعتاً وام گرفتن در چنین بستری با وامهای بانکی مرسوم متفاوت است. همین تفاوت‌ها باعث جذابیت این محصول شده‌اند. در این مقاله ضمن تعریف و ماهیت وام ارز دیجیتال، توضیح می‌دهیم که مزایای دریافت این وام چیست و چالش‌ها و محدودیت‌های آن کدام است. همچنین مقایسه این وام با وام بانکی، سعی می‌کنیم مفهوم آن را بهتر بیان کنیم تا با جنبه‌های مختلف آن آشنا شوید.
وام ارز دیجیتال چیست؟
در مواقعی پیش می‌آید که می‌خواهید روی ارز جدیدی سرمایه‌گذاری کنید، اما سرمایه ندارید. از طرفی قصد فروش داراییهای فعلی خود را هم ندارید. در چنین مواقعی وام ارز دیجیتال میتواند به کمک شما بیاید و اجازه دهد بدون فروش داراییهای فعلی، دارایی موردنظرتان را دریافت کنید.
وام ارز دیجیتال (Crypto Loan) در بسیاری از موارد امکانی را فراهم میکند که بتوانید ارز دیجیتال خود را به‌عنوان وثیقه استفاده کنید. سپس می‌توانید با توجه به میزان دارایی خود و در ازای آن، داراییهای دیگری را دریافت کنید.
فرض کنید با خرید بیت کوین یا اتریوم (یا هر رمزارز دیگری) می‌خواهید از نگهداری بلندمدت آن سود ببرید. در حال حاضر قصد فروش دارایی خود را ندارید؛ اما می‌خواهید رمزارزهای دیگری هم بخرید. پس دارایی خود را از طریق یک پلتفرم وام‌دهی غیرمتمرکز یا صرافی متمرکز به‌عنوان وثیقه می‌سپارید. در مقابل مقداری استیبل‌کوین یا ارز دیجیتالی دیگر دریافت میکنید.
شما ارز جدید را وام گرفته‌اید و تا زمانی که آن را بازپرداخت نکنید، وثیقه شما آزاد نمی‌شود. پس از بازپرداخت مبلغ اصل وام به‌همراه بهره آن، وثیقه‌تان آزاد خواهد شد و ارزهای خود را پس می‌گیرید. البته در برخی پروتکل‌ها تحت شرایطی و پس از بهبود وضعیت وثیقه، میتوان بخشی از آن را آزاد کرد.
نرخ سود یا همان بهره معمولاً ثابت نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد. به همین خاطر باید حتماً پیش از تکمیل نهایی تراکنش خود، جزئیات وام دریافتی را با دقت بررسی کنید.
نکته دیگر هم این است که بسیاری از پروتکل‌های وام‌دهی دیفای، به‌صورت بیش‌وثیقه (Overcollateralized) ارائه می‌شوند؛ به این معنا که اگر مثلاً ۱۰۰ میلیون وثیقه بگذارید، درصدی از ارزش وثیقه را به شما وام می‌دهند که کمتر از مبلغ وثیقه خواهد بود. بسته به قوانین هر پلتفرم و پارامترهای ریسک و دارایی وثیقه، این میزان هم متفاوت خواهد بود.
البته برخی از پروژه‌ها با استفاده از اعتبارسنجی آنچین یا شیوه‌های دیگر، وامهای با ارزش وثیقه پایین‌تر (Undercollateralized Loan) نیز ارائه می‌کنند. بیشتر این وام‌ها برای کاربران عادی قابل دریافت نیستند و شرایط خاصی دارند.
LTV در وام ارز دیجیتال چیست؟
در زمان دریافت وام ارز دیجیتال، باید مفهومی به‌نام LTV را بلد باشید. Loan to Value که مخفف آن می‌شود LTV، نسبت ارزش وام دریافتی به ارزش روز وثیقه را محاسبه و نتیجه را به‌صورت درصد بیان میکند.
مثلاً اگر ۵۰۰ دلار استیبل‌کوین را در ازای وثیقهای با ارزش ۱٬۰۰۰ دلار دریافت کنید، میزان LTV شما برابر با ۵۰ درصد خواهد بود.
اما چرا باید وثیقهای بالاتر از ارزش وام خود پرداخت کنید؟ دلیل این مسئله به نوسانات بازار کریپتو برمی‌گردد. پلتفرمی که به شما وام میدهد باید مبلغی را برای این نوسان‌ها در نظر بگیرد تا از ضرر و زیان خود جلوگیری کند.
این نسبت در واقع برآیندی از ارزیابی ریسک است که پلتفرم وام‌دهنده انجام میدهد. در سیستم‌های مالی سنتی، معمولاً رتبه اعتباری نقش تضمین‌کننده را به عهده دارد و در سیستم‌های غیرمتمرکز، این وثیقه است که جایگزین بخش مهمی از ارزیابی اعتبار و تضمین بازپرداخت می‌شود.
یک مثال کاربردی میتواند در این بخش مفید باشد. فرض کنید ۱۰ هزار دلار بیت کوین را وثیقه کرده‌اید و ۵ هزار دلار وام گرفته‌اید. این نشان میدهد که LTV شما در آغاز ۵۰ درصد است؛ اما قیمت بیت کوین ثابت نمی‌ماند و تغییر میکند.
سناریویی را در نظر می‌گیریم که در آن قیمت بیت کوین کم شود و به ۸ هزار دلار می‌رسد. در این شرایط مبلغ وام شما همچنان ۵ هزار دلار است؛ اما LTV حالا دیگر ۶۲٫۵ درصد شده است. اگر قیمت وثیقه باز هم کم شود، LTV هم بالاتر می‌رود.
پلتفرم‌ها آستانه‌ای برای لیکویید شدن در نظر می‌گیرند. تا زمانی که نسبت LTV به آن حدنصاب نرسد، مشکلی وجود ندارد؛ اما اگر این نسبت به حد آستانه برسد، ممکن است پلتفرم از شما بخواهد وثیقه بیشتری اضافه کنید. گاهی هم ممکن است بخشی از وثیقه را برای بازپرداخت وام بفروشد. این فرایند با نام لیکویید شدن (Liquidation) شناخته می‌شود. البته این یک تعریف کلی است و این مفهوم جزئیات زیادی دارد. اگر با این مفهوم آشنا نیستید یا به‌دنبال اطلاعات بیشتری در خصوص آن هستید، می‌توانید به مقاله لیکویید شدن چیست مراجعه کنید.
پس کاهش ارزش وثیقه باعث کاهش مبلغ وام نمی‌شود؛ بلکه موجب افزایش LTV شده و ریسک لیکویید شدن را به همراه خواهد داشت.
معرفی انواع وام ارز دیجیتال
همان‌طور که در سیستم وام‌دهی سنتی، چندین نوع مختلف از وام وجود دارد، در بازار ارز دیجیتال نیز وام‌ها انواع مختلفی دارند. هرکدام از این وام‌ها ویژگی‌ها و شرایطی دارند که با آگاهی از آن‌ها بهتر می‌توانید گزینه موردنظر و مناسب خود را انتخاب کنید.
در یک دسته‌بندی کلی، وامهای دیجیتال را میتوان به گروه‌های زیر تقسیم کرد:
- وام با وثیقه ارز دیجیتال (Collateralized Loan)
- خطوط اعتباری ارز دیجیتال (Crypto Credit Line)
- وام فلش (Flash Loan)
البته میتوان از منظر دیگری هم انواع وام ارز دیجیتال را دسته‌بندی کرد:
- وام همتابه‌همتا (P2P)
- وام متمرکز
- وام غیرمتمرکز
منظور از وام همتابه‌همتا این است که وام‌دهنده و وام‌گیرنده میتوانند مستقیماً یا از طریق یک پلتفرم واسط با هم تعامل کنند و عملیات لازم را انجام دهند. این روش میتواند با سپردن وثیقه به وام‌دهنده یا بدون این کار انجام شود. ریسک‌های این روش معمولاً توسط پلتفرم ارزیابی می‌شود و طرفین با هم به توافق می‌رسند.
وام‌دهی متمرکز هم معمولاً به فرایند دریافت وام ارز دیجیتال از پلتفرمهای متمرکز (مانند صرافی‌های متمرکز) اشاره دارد. در این پلتفرم‌ها معمولاً کاربران احراز هویت می‌شوند و بسته به مدل خدمات پلتفرم، میتوانند مبلغی را به‌عنوان وام دریافت کنند.
در بسیاری از پلتفرمهای دیفای، احراز هویت به شکل سنتی لازم نیست و میتوان از طریق پروتکل‌های وام‌دهی غیرمتمرکز، وام دریافت کرد. توجه کنید که این دو دسته‌بندی از دو زاویه متفاوت انجام شده‌اند. در دسته‌بندی اول ساختار وثیقه مبنای تقسیم است و در دسته‌بندی دوم، شیوه ارائه و زیرساخت وام موضوع اصلی است.
در بخش‌های بعدی هرکدام از این وام‌ها را معرفی می‌کنیم و توضیحات لازم را مطرح می‌کنیم تا با ساختار و مدل اقتصادی آن‌ها بیشتر آشنا شوید.
وام با وثیقه ارز دیجیتال
اولین نوع وام ارز دیجیتالی که می‌خواهیم معرفی کنیم، وام با وثیقه است. این یکی از رایج‌ترین مدلهای وام کریپتویی است. در این روش کاربران ارزهای دیجیتال خود را در پلتفرم به‌عنوان وثیقه قرار می‌دهند و در ازای این کار، دارایی دیگری دریافت می‌کنند.
همان‌طور که قبلاً هم گفتیم، اکثر وامهای ارز دیجیتال به‌صورت بیش‌وثیقه‌ای هستند و ارزش وامی که در قبال وثیقه خود دریافت میکنید، کمتر است. بسته به این‌که LTV پلتفرم چقدر است، می‌توانید محاسبه کنید که با وثیقه خود چقدر وام می‌توانید بگیرید.
اگر فکر میکنید ممکن است به دارایی خود نیاز پیدا کنید، از ابتدا باید به این مسئله فکر کنید؛ چون تا زمانی که تمام یا بخشی از وام خود را تسویه نکرده باشید، وثیقه شما آزاد نمی‌شود. بسیار مهم است که حتماً به نرخ بهره، شرایط وثیقه، آستانه لیکویید شدن و نحوه بازپرداخت توجه کنید و تمام جزئیات را در نظر بگیرید. سپس اقدام به دریافت وام کنید.
خطوط اعتباری ارز دیجیتال
خط اعتباری ارز دیجیتال شکلی از تسهیلات اعتباری کریپتو است که به کمک آن کاربر میتواند تا سقف مشخصی از یک پلتفرم وام بگیرد و آن را بازپرداخت کند. در مدلهای رایج وثیقهای، کاربر بر اساس ارزش داراییهای دیجیتالش میتواند وام بگیرد.
در بسیاری از مدلها رمزارزهای کاربر حکم وثیقه را دارند و پلتفرم در ازای آن، اعتباری برای کاربر در نظر می‌گیرد. لازم نیست تمام اعتبار را یک‌جا وام گرفت. کاربر میتواند بخشی از آن را دریافت کند و پس از بازپرداخت اگر همچنان اعتبار داشته باشد، میتواند وام بگیرد.
میتوان این روش را مشابه همان روش ساختار اعتباری بازار سنتی دانست. برخی از مؤسسات مالی یا بانک‌ها بسته به وضعیت و رتبه اعتباری کاربر، به او امتیاز دریافت وام می‌دهند و سقف اعتبار تعیین می‌کنند. کاربر میتواند همه یا بخشی از آن اعتبار را وام بگیرد و بازپرداخت بر اساس میزان مبلغ وام‌گرفته‌شده محاسبه می‌شود.
البته Crypto Credit Line یک مدل واحد نیست و در پلتفرمهای مختلف، ممکن است به شیوه‌های متفاوتی ارائه شود. ممکن است یک پلتفرم متمرکز آن را ارائه کند یا یک پروتکل غیرمتمرکز و شرایط هر دو میتواند متفاوت باشد.
وام فلش
یکی از مدلهای پیشرفته در امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) همین وام فلش یا وام فوری است. دریافت این وام وثیقه نمی‌خواهد؛ اما یک شرط مهم برای آن وجود دارد: مبلغ وام و کارمزد آن باید در همان تراکنش به پروتکل وام‌دهنده بازگردانده شود. البته بهتر است این را بدانید که این وام یکی از مدلهای مرسوم برای کاربران عادی نیست و بیشتر در فعالیت‌های تخصصی دیفای استفاده می‌شود.
برای رفع ابهام و توضیحات بیشتر، یک مثال می‌زنیم. فرض کنیم کاربری ۱۰۰ واحد اتر را به‌صورت وام فوری دریافت میکند. در همان تراکنش این دارایی را در یک صرافی می‌فروشد و به‌عنوان مثال در ازای آن ۲۷۰ هزار واحد تتر (USDT) دریافت میکند. اگر با این دارایی آشنا نیستید، مقاله تتر چیست را مطالعه کنید؛ چون بیشتر پلتفرم‌ها این دارایی را به‌عنوان وثیقه قبول می‌کنند یا آن را به کاربران وام می‌دهند.
در ادامه کاربر همان تتر را در یک صرافی غیرمتمرکز با قیمت پایین‌تر به اتر تبدیل میکند. مثلاً ممکن است در ازای این کار، ۱۰۱ اتر به دست آورد. سپس ۱۰۰ واحد اتر را به‌همراه کارمزد وام فلش به پروتکل برمی‌گرداند. از آن‌جایی که کاربر اترها را به قیمت پایین‌تری خریده بود، مقداری سود میکند. البته باید هزینه‌های جانبی مثل هزینه گس یا کارمزد را هم در نظر بگیرید و گمان نکنید این رقم سود خالص است.
مسئله این‌جاست که این مراحل به‌صورت متوالی و در یک تراکنش اجرا می‌شوند. در پایان تراکنش اگر مبلغ لازم برای بازپرداخت وجود نداشته باشد، تراکنش برگشت می‌خورد و عملیات انجام‌شده هم نهایی نمی‌شود.
معمولاً کاربرانی که دنبال آربیتراژ هستند یا می‌خواهند بدهی‌های خود را در دیفای مدیریت کنند، از این وام استفاده می‌کنند. با این توضیحات میتوان دریافت که این مدل وام برای این منظور طراحی نشده است که شما ارز دیجیتالی را دریافت کنید و برای مدتی آن را در اختیار داشته باشید.
باید دقت کنید که وام فوری معمولاً از طریق یک قرارداد هوشمند (Smart Contract) انجام می‌شود و وام‌گیرنده فروش دارایی را به‌صورت دستی انجام نمی‌دهد.
در مقاله وام فلش ارز دیجیتال چیست، ساختار این وام را بررسی کرده‌ایم و توضیح داده‌ایم که مزایا و محدودیت‌های این مدل چیست.
تفاوت وام ارز دیجیتال با وام بانکی چیست؟
وام ارز دیجیتال در مقایسه با وامهای سنتی بانکی از جنبه‌های مختلفی تفاوت دارد. یک جدول مقایسه در این بخش میتواند به بیان این تفاوت‌ها کمک کند.
| ویژگی | وام بانکی | وام ارز دیجیتال |
|---|---|---|
| نیاز به وثیقه | معمولاً وثیقه یا ضامن نیاز است | هم با وثیقه و هم بدون وثیقه میتوان وام گرفت |
| نوع وثیقه یا ضامن | بسته به شرایط بانک متفاوت است | معمولاً در قالب ارز دیجیتال است |
| ارزیابی وام‌گیرنده | رتبه اعتباری بر اساس فاکتورهایی مثل میزان درآمد، توان بازپرداخت قسط، سابقه اعتباری و مدارک شغلی و مالی تعیین می‌شود | با توجه به مدل وام، ممکن است بر اساس ارزش وثیقه، سابقه فعالیت در پلتفرم یا سازوکارهای آنچین باشد |
| واسطه | بانک یا مؤسسه مالی | صرافی متمرکز، پلتفرم وام‌دهی غیرمتمرکز، قرارداد هوشمند |
| میزان دانش | نیاز به دانش خاصی ندارد | آشنایی با بازار کریپتو تقریباً الزامی است |
| روش دریافت | مراجعه به بانک یا آنلاین | آنلاین |
| ریسک وثیقه | در صورت دیرکرد یا عدم بازپرداخت، وثیقه طبق قوانین مربوطه قابل وصول است (یا مبلغ اقساط از ضامن کسر خواهد شد) | کاهش ارزش وثیقه میتواند خطر لیکویید شدن را به همراه داشته باشد |
| سرعت دریافت وام | تأیید مدارک وام‌گیرنده و ضامن ممکن است مدتی طول بکشد و درخواست در صف بررسی قرار گیرد | در بیشتر پلتفرم‌ها این عملیات سریع‌تر از وام بانکی سنتی است |
| شکل دریافت وام | معمولاً به‌صورت ارز رسمی کشور (در ایران ریال) خواهد بود | در قالب رمزارزها و استیبل‌کوین‌های مختلف |
| قوانین | تحت قوانین نظام بانکی و مالی هر کشور است | بسته به کشور، پلتفرم، نوع وام و متمرکز بودن یا نبودن قوانین متفاوت خواهد بود |
| بازپرداخت | اصل پول + کارمزد و سود | اصل مبلغ وام + کارمزد و سود |
دریافت وام بانکی سنتی معمولاً فرایندی سخت است و ممکن است وام‌گیرنده به‌خاطر رتبه اعتباری پایین، کمبود نقدینگی برای کسب اعتبار، نقص مدارک یا حتی پیدا نکردن ضامن معتبر، نتواند وام موردنظر خود را دریافت کند.
این مشکلات در بازار ارز دیجیتال کمتر یا متفاوت هستند و برای دریافت وام کریپتویی،احتمال دارد با محدودیت‌ها یا چالش‌های دیگری مواجه شوید. ممکن است بسیاری از کاربران با بازار ارز دیجیتال آشنایی نداشته باشند و به همین خاطر همچنان با وجود موانع امور مالی سنتی، سراغ وامهای بانکی بروند.
مزایای وام با وثیقه ارز دیجیتال چیست؟
چرا باید وام با وثیقه ارز دیجیتال گرفت؟ پاسخ این سؤال را میتوان با بررسی مزایای وام ارز دیجیتال پیدا کرد. مزایایی که بخشی از آن‌ها را در جدول بالا هم میتوان دید:
- عدم نیاز به فروش دارایی
- سرعت بالا
- عدم نیاز به بررسی اعتباری به‌شیوه سنتی
- دسترسی به پلتفرمهای کریپتو بدون محدودیت زمانی
- شفافیت مبتنی بر بلاکچین
- تنوع در مدلهای دریافت وام
- کاهش نقش واسطه‌های متمرکز در وامهای دیفای
این‌ها چند مورد از مزایا و البته ویژگی‌های وامهای ارز دیجیتال هستند که در بخش‌های بعدی هر مورد را شرح داده و بیشتر توضیح می‌دهیم.
عدم نیاز به فروش دارایی
وام ارز دیجیتال این امکان را فراهم میکند که بدون فروش دارایی فعلی خود، بتوانید نقدینگی جدید دریافت کنید. شاید این یکی از مهم‌ترین دلایلی باشد که باعث می‌شود افراد سراغ وام کریپتویی بروند.
به این ترتیب اگر یک دارایی ارزشمند مثل بیت کوین، اتریوم یا هر دارایی دیگری دارید که آن را با قصد نگهداری بلندمدت خریده‌اید، مجبور نیستید برای خرید یک دارایی جدید آن‌ها را بفروشید. می‌توانید همزمان که داراییهای خود را نگهداری میکنید، آن‌ها را وثیقه کنید و ارز دیجیتال وام بگیرید.
مبلغ موردنیاز را می‌توانید به‌شکل ارز دیجیتال یا استیبل‌کوینی مثل تتر دریافت کنید. به این ترتیب دیگر نیاز نیست مستقیماً اقدام به خرید تتر کنید. البته باید حواستان باشد که در صورت کاهش ارزش وثیقه، پلتفرم ممکن است از شما بخواهد وثیقه بیشتری اضافه کنید.
سرعت بالا
هنگام دریافت وام، همه از فرایندهای اداری طولانی شکایت می‌کنند. یکی از مزایای ارز دیجیتال این است که در مقایسه با پلتفرمهای سنتی، دریافت وام میتواند با سرعت بالاتری انجام شود. دلیل این مسئله هم حذف مواردی مانند تکمیل فرم، ارائه مدارک، بررسی درخواست‌ها و طی کردن برخی مراحل است.
در برخی سرویس‌ها و پلتفرمهای وام‌دهی، بخش زیادی از فرایند به‌صورت خودکار انجام می‌شود و روند دریافت وام به این دلیل سریع‌تر است. مثلاً در پروتکل‌های دیفای، کاربر معمولاً باید ابتدا کیف پول خود را به پلتفرم متصل کند و در صورتی که شرایط مورد درخواست را بتواند فراهم کند، دارایی خود را وثیقه میکند و وام موردنظرش را دریافت میکند.
عدم نیاز به بررسی اعتباری به‌شیوه سنتی
بارها در این مطلب اشاره کردیم که بخش قابل توجهی از وامهای ارز دیجیتال وثیقه رمزارزی دریافت می‌کنند. این به آن معناست که نیاز نیست مثل اعتبارسنجی بانکی، فیش حقوقی یا اشتغال به کار و درآمد را ارائه کنیم.
البته این مسئله برای تمام سایت‌ها و پلتفرمهای ارز دیجیتال صدق نمی‌کند؛ چرا که برخی از پلتفرم‌ها (مخصوصاً پلتفرمهای متمرکز) همچنان مدارک احراز هویت از شما می‌خواهند و بدون انجام این کار، اعتباری به شما تعلق نخواهد گرفت.
دسترسی به پلتفرمهای کریپتو بدون محدودیت زمانی
ساعت کاری بانک‌ها برای انجام امور اداری محدود و مشخص است. تنها در آن زمان‌هاست که می‌توانید برای دریافت وام اقدام کنید و مراحل را طی کنید. این در شرایطی است که بسیاری از پروتکل‌های دیفای به‌صورت شبانه‌روزی در دسترس هستند.
در پلتفرمهای دیفای می‌توانید در هر زمانی از طریق قراردادهای هوشمند وام خود را دریافت کنید یا بازپرداخت آن را انجام دهید. حتی در پلتفرمهای متمرکز نیز به‌دلیل این‌که فرایند خودکار است، می‌توانید در ساعات مختلف اقدام به دریافت وام کنید.
شفافیت مبتنی بر بلاکچین
این ویژگی مربوط به ماهیت خود بلاکچین است و نمی‌توان آن را به وام دیجیتال نسبت داد. در وامهای مبتنی بر دیفای، اطلاعات وام‌ها و تراکنش‌ها روی بلاکچین ثبت می‌شود. این موضوع با بسیاری از سیستم‌های سنتی متفاوت است که در آن‌ها اطلاعات وام‌ها معمولاً در یک پایگاه داده نگهداری می‌شود که افراد معدودی به آن دسترسی دارند.
این شفافیت باعث می‌شود کاربران بتوانند عملکرد پلتفرم را بررسی کنند. همچنین قراردادهای هوشمندی که در این پلتفرم‌ها وجود دارند نیز در شبکه ثبت شده‌اند و در بسیاری از موارد متخصصان میتوانند کد آن‌ها را بررسی کنند.
تنوع در مدلهای دریافت وام
توضیح دادیم که وام ارز دیجیتال بسته به شرایط پلتفرم و شرایط وام‌گیرنده میتواند متفاوت باشد. این وام‌ها ممکن است از طریق پلتفرمهای متمرکز دریافت شوند یا پلتفرمهای غیرمتمرکز. حتی میتوان به‌صورت آنی وام فلش دریافت کرد.
پس روش‌های دریافت وام در بازار ارز دیجیتال متنوع و متفاوت است و هر کاربر میتواند با توجه به شرایط و نیاز خود آن‌ها را انتخاب کند.
کاهش نقش واسطه‌های متمرکز در وامهای دیفای
اگر وام خود را از پروتکل‌های غیرمتمرکز مثل آوه (Aave) یا کامپاوند (Compound) دریافت میکنید، دیگر واسطه‌ای به‌شکل سنتی در کار نیست و قراردادهای هوشمند به‌صورت خودکار عملیات را انجام می‌دهند. حتی نحوه سپرده‌گذاری دارایی، فرایند دریافت وام، محاسبه هزینه‌ها و بازپرداخت نیز بر اساس قواعدی که از قبل در قرارداد هوشمند تعیین شده است، مشخص می‌شود.
کاهش نقش واسطه‌ها و خودکارسازی فرایند دریافت وام، یکی از مواردی است که نشان میدهد برخی خدمات مالی را میتوان با اتکا به قراردادهای هوشمند و بدون نیاز به برخی واسطه‌های سنتی ارائه داد.
ریسک‌ها و چالش های وام ارز دیجیتال چیست؟
حال که مزایای وام ارز دیجیتال را بررسی کردیم، باید چند مورد از ریسک‌ها و چالش‌های آن را هم توضیح بدهیم. این‌طور بهتر می‌توانید با محدودیت‌های این روش آشنا شوید و تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید.
- لیکویید شدن وثیقه
- نوسان شدید قیمت ارزهای دیجیتال
- ریسک قرارداد هوشمند
- قفل شدن سرمایه
- ریسک پلتفرم وام‌دهنده
- محدودیت‌های انتخاب رمزارز
- ریسک شبکه و تراکنش
- تغییر نرخ بهره
- محدودیت‌های جغرافیایی و قوانین
برخی از این ریسک‌ها به ماهیت داراییهای دیجیتال مربوط هستند و برخی دیگر ناشی از ساختار پلتفرم یا شرایط ارائه وام هستند که در بخش‌های بعدی آن‌ها را بیشتر توضیح می‌دهیم.
پیشنهاد می‌کنیم مقاله آموزش مدیریت ریسک را مطالعه کنید تا ضمن آشنایی با ریسک‌های مختلف بازار، روش‌های مدیریت آن‌ها را هم یاد بگیرید.
لیکویید شدن وثیقه
این یکی از مهم‌ترین ریسک‌هایی است که در وامهای ارز دیجیتال ممکن است با آن مواجه شوید. گفتیم که قیمت ارزهای دیجیتال در حال تغییر است و این مسئله میتواند باعث کاهش ارزش وثیقه شما شود. در چنین شرایطی LTV افزایش پیدا میکند و اگر از آستانه تعیین‌شده توسط پلتفرم تجاوز کند، ممکن است تمام یا بخشی از وثیقه شما برای تسویه بدهی‌تان فروخته شود.
این کار برای این است که پلتفرم از زیان بیشتر جلوگیری کند و بتواند ریسک خود را مدیریت کند. البته این اتفاق ناگهانی و بدون قاعده نیست و پلتفرم‌ها قوانین مشخصی برای این کار دارند. در بسیاری از پلتفرم‌ها کاربر پیش از رسیدن به آستانه هشدارهایی دریافت میکند و میتواند وضعیت وثیقه را با اضافه کردن آن یا حتی بازپرداخت بخشی از بدهی خود، بهبود ببخشد.
نوسان شدید قیمت ارزهای دیجیتال
این یک ریسک مهم در بازار کریپتو است که هنگام دریافت وام ارز دیجیتال نیز میتواند بر ارزش وثیقه یا هزینه بازپرداخت اثر بگذارد. کاهش یا افزایش ارزش داراییهای دیجیتال میتواند در مدتی کوتاه شرایط وام را تغییر دهد. زمانی که وثیقه خود در قالب ارز دیجیتال است، این ریسک پررنگ‌تر هم می‌شود.
نوسان قیمت هنگام بازپرداخت نیز خود را نشان میدهد. اگر وام خود را در قالب ارز دیجیتال دریافت کرده باشید و ارزش دارایی در طول دوره وام افزایش پیدا کرده باشد، ارزش بدهی شما به دلار یا پول فیات بیشتر خواهد شد.
یعنی درست است که اگر یک واحد اتر دریافت کرده‌اید، همچنان باید یک واحد اتر پس بدهید؛ اما قیمت آن که بیشتر شود، شما هم باید هزینه بیشتری برای بازپرداخت بدهید.
ریسک قرارداد هوشمند
در پلتفرمهای دیفای بخش عمده فرایند وام‌گیری توسط قراردادهای هوشمند انجام می‌شود. حال اگر کدهای این قرارداد دچار خطا باشند یا آسیب‌پذیری در آن‌ها وجود داشته باشد، این مسئله ممکن است بر دارایی کاربران اثر بگذارد.
مثلاً ممکن است خطایی در قرارداد هوشمند باشد که امکان برداشت غیرمجاز دارایی‌ها توسط مهاجم را فراهم کند. چنین مواردی میتواند منجر به ضررهای مالی شود.
شرکت‌های ممیزی (Audit) کدهای قرارداد هوشمند را بررسی می‌کنند. این کار میتواند تا حدودی احتمال وجود آسیب‌پذیری را کاهش بدهد؛ هرچند به‌معنای تضمین امنیت کامل نیست.
میتوان با بررسی مواردی مثل سوابق، وضعیت ممیزی‌ها، سازوکارهای امنیتی یا میزان استفاده از پروتکل، این ریسک را پیش از ورود دارایی تا حدودی کاهش داد. البته هیچ‌یک از این موارد تضمین‌کننده امنیت نیستند و شما با بررسی آن‌ها، صرفاً احتمالات را در نظر می‌گیرید.
قفل شدن سرمایه
وقتی در بازار ارز دیجیتال وام وثیقهای می‌گیرید، تا زمانی که وثیقه را آزاد نکنید، نمی‌توانید اصل سرمایه خود را پس بگیرید. این مسئله زمانی میتواند برایتان مشکل‌ساز شود که به سرمایه خود نیاز داشته باشید و نتوانید از آن استفاده کنید.
در این شرایط امکان دارد با بازپرداخت بخشی از بدهی و پایین آوردن LTV، بتوانید بخشی از وثیقه را آزاد کنید؛ اما همچنان تمام سرمایه قابل برداشت نیست.
به همین خاطر بهتر است تنها دارایی‌هایی را که تقریباً مطمئن هستید به آن‌ها نیاز پیدا نخواهید کرد، وثیقه کنید. این کار باعث می‌شود در زمان نیاز، مشکلی برایتان پیش نیاید.
ریسک پلتفرم وام‌دهنده
فارغ از قرارداد هوشمند، ریسک پلتفرم و نحوه مدیریت دارایی‌ها نیز متوجه کاربران است. این مورد بیشتر به پلتفرمهای متمرکز مربوط است که بخش عمده‌ای از فرایندها به شرکت ارائه‌دهنده خدمات مربوط است.
مشکلات مالی پلتفرم، حملات سایبری، مسدود شدن دارایی یا مواردی مثل تغییر قوانین، میتوانند منجر به اختلال یا توقف برخی خدمات پلتفرمهای متمرکز شوند.
البته گاهی ممکن است پروتکل‌های دیفای نیز درگیر مشکلات مربوط به سازوکار یا موارد دیگر شوند. به هر حال قبل از استفاده، سابقه پلتفرم و شرایط استفاده و نحوه مدیریت نقدینگی را باید بررسی کنید.
محدودیت‌های انتخاب رمزارز
پلتفرمهای وام‌دهی فهرست مشخصی از دارایی‌ها را برای وثیقه در نظر می‌گیرند یا داراییهای مشخصی را وام می‌دهند. به همین خاطر ممکن است رمزارز موردنظر شما قابلیت دریافت مستقیم به‌صورت وام را نداشته باشد.
در برخی شرایط مجبور خواهید شد یک دارایی دیگر مثل استیبل‌کوین دریافت کنید و سپس آن را به رمزارز موردنظر خود تبدیل کنید. این کار باعث می‌شود یک مرحله دیگر به فرایند اضافه شود و ممکن است هزینه‌های جانبی مثل کارمزد تبدیل دارایی را نیز به همراه داشته باشد.
ریسک شبکه و تراکنش
یکی دیگر از چالش‌های وام ارز دیجیتال مربوط به ریسک شبکه است که مخصوصاً در پلتفرمهای دیفای ممکن است با آن مواجه شوید. وقتی شبکه شلوغ است امکان دارد تراکنش‌ها با تأخیر انجام شوند یا هزینه انجام آن‌ها بالا برود.
در نظر بگیرید وقتی قیمت وثیقه در حال کاهش است، این مسئله چقدر اهمیت پیدا میکند؛ چرا که تأخیر در افزودن وثیقه یا بازپرداخت بخشی از وام، ممکن است در نهایت منجر به لیکویید شدن شود.
همچنین ریسک دیگر مربوط به انتخاب شبکه یا ارسال دارایی به آدرس اشتباه است که میتواند به از دست رفتن دارایی بینجامد. البته این مسئله مربوط به دقت کاربر است و به همین خاطر است که قبل از انجام تراکنش باید جزئیات و شبکه مبدأ و مقصد را کاملاً بررسی کنید.
تغییر نرخ بهره
نرخ بهره در برخی از پلتفرم‌ها ثابت نیست و ممکن است در شرایط مختلف تغییر کند. اگر نرخ بهره افزایش پیدا کند، ممکن است هزینه بازپرداخت وام بیشتر شود و در نتیجه هزینه نهایی دریافت وام افزایش پیدا کند.
البته این مسئله در وامهای بلندمدت بیشتر خود را نشان میدهد؛ چرا که ممکن است کاربر هنگام دریافت وام نرخ مشخصی را ببیند و همان را در نظر بگیرد. این در حالی است که در ادامه وقتی شرایط تغییر میکند، نرخ بهره هم ممکن است بالا برود. پس حتماً توجه کنید که نرخ بهره از نوع ثابت است یا متغیر. اگر متغیر بود، باید حواستان باشد که این نرخ میتواند تحت تأثیر برخی عوامل مثل عرضه و تقاضا یا سازوکارهای تعیین نرخ در پلتفرم تغییر کند.
البته باید بدانید که هزینه‌های دیگری مثل کارمزد شبکه، کارمزد تبدیل دارایی، اسلیپیج یا حتی کارمزد برداشت و بازپرداخت نیز ممکن است وجود داشته باشند.
محدودیت‌های جغرافیایی و قوانین
دریافت برخی از وامهای ارز دیجیتال نیاز به احراز هویت دارد یا قوانینی برای آن‌ها وجود دارد که میتواند مانع از فعالیت کاربران برخی از کشورها شود.
حتی ممکن است این محدودیت‌ها در ابتدا وجود نداشته باشند و سپس تغییر کنند. این قوانین یا سیاست‌های کاری میتوانند برای برخی کاربران مشکل‌ساز و منجر به محدود شدن دسترسی به برخی خدمات شوند.
چگونه وام ارز دیجیتال بگیریم؟
برای دریافت وام ارز دیجیتال، می‌توانید به پلتفرم‌هایی مراجعه کنید که این خدمات را ارائه می‌دهند؛ خواه متمرکز باشند و خواه غیرمتمرکز. هنگام انتخاب پلتفرم باید ببینید که چه رمزارزهایی را می‌توانید وثیقه بگذارید، چه دارایی‌هایی را می‌توانید دریافت کنید، نرخ بهره چقدر است، نسبت LTV چند است، شرایط بازپرداخت و لیکویید شدن چگونه است.
این‌ها بخشی از مواردی هستند که باید آن‌ها را بررسی کنید. پلتفرمهای وام‌دهی مثل آوه یا کامپاند غیرمتمرکز هستند و برخی پلتفرمهای دیگر مثل صرافی‌های کریپتویی متمرکز، خدمات وام را هم به‌صورت متمرکز ارائه می‌کنند. ما در مقاله آموزش وام گرفتن با ارز دیجیتال، توضیح داده‌ایم که چطور میتوان از پروتکل‌های دیفای وام گرفت.
اما در صورت استفاده از یک پلتفرم متمرکز، باید ابتدا حساب کاربری ایجاد کنید و مراحل احراز هویت را انجام دهید. این در حالی است که در پلتفرمهای دیفای، باید کیف پول خود را به برنامه غیرمتمرکز وصل کنید و داراییهای خود را وثیقه بگذارید.
در صرافی بیت ۲۴ با استفاده از سرویس دریافت وام ارز دیجیتال می‌توانید حتی وام نقدی به تومان هم دریافت کنید. تنها کافی است بدون فروش دارایی‌هایی مثل بیت کوین، اتریوم، سولانا، دوج کوین و رمزارزهای دیگر، آن‌ها را وثیقه کنید. نرخ بهره مطابق سود بانکی و بر مبنای ۲۳ درصد است و LTV نیز ۶۰ درصد در نظر گرفته می‌شود.
مدل دیگر وام این صرافی، مربوط به خرید کالاست که باز هم نیاز به وثیقه‌گذاری کریپتو دارد؛ با این تفاوت که وجه نقد دریافت نمی‌کنید و می‌توانید از فروشگاه‌های طرف قرارداد خرید کنید. از آن‌جا که ممکن است نرخ سود بانکی در ایران با گذشت زمان تغییر کند، بهتر است قبل از دریافت وام LTV و نرخ بهره را بازبینی کنید.
کلام پایانی: دریافت وام ارز دیجیتال بدون ضامن و فروش دارایی
در این مطلب توضیح دادیم که وام ارز دیجیتال چیست و چه انواعی دارد. با بررسی مزایا و معایب انواع وام کریپتویی، سعی کردیم جنبه‌های مختلف این ابزار را بیان کنیم. گفتیم که وامهای کریپتویی ممکن است نیاز به پرداخت وثیقه داشته باشند یا مثل وامهای فلش بدون وثیقه امکان دریافت داشته باشند. مزیت بزرگ این وام‌ها این است که نیازی به ضامن سنتی ندارند و صرفاً با وثیقه کردن رمزارزهای فعلی خود که قصد فروش آن‌ها را نداریم، می‌توانیم داراییهای جدید دریافت کنیم. آیا تاکنون اقدام به دریافت وام ارز دیجیتال کرده‌اید؟ اگر بله، از کجا و چطور؟ تجربه خود را برای ما بنویسید.
