قوانین و مقررات استیکینگ
شرایط و ضوابط کلی
استیکینگ (Staking) یا سپردهگذاری رمزارزی یکی از خدمات ارائهشده توسط پلتفرم بیت۲۴ است که به کاربران امکان میدهد دارایی دیجیتال خود را برای مدت معین و در قالب یک طرح مشخص قفل کرده و در ازای مشارکت در فرآیند اعتبارسنجی تراکنشهای شبکههای بلاکچینی مبتنی بر اثبات سهام (Proof of Stake)، پاداش دریافت کنند. در این سرویس، بیت۲۴ نقش واسط را ایفا میکند؛ به این معنا که دارایی کاربرانِ متقاضی را گردآوری کرده، آن را نزد ولیدیتورهای منتخب شبکه استیک مینماید و پاداش دریافتی را پس از کسر احتساب هزینههای سرویس، میان مشارکتکنندگان توزیع میکند. استیکینگ یک ابزار سرمایهگذاری با بازدهی شناور و غیرتضمینی است و پاداش آن توسط شبکه بلاکچین تأمین میشود، نه توسط پلتفرم.نرخ سود سالانه (APR) که در صفحه هر طرح به کاربر نمایش داده میشود عددی تخمینی است و بر مبنای عملکرد آخرین دوره یا میانگین سه دوره اخیرِ همان طرح محاسبه میگردد. این عدد به هیچ عنوان به منزله تضمین بازدهی برای دوره پیشِ رو نیست و میزان واقعی پاداش هر دوره تنها پس از دریافت آن از شبکه مشخص میشود و میتواند کمتر یا بیشتر از نرخ اعلامی باشد.کاربران با ثبتنام در طرحهای استیکینگ بیت۲۴ تأیید میکنند که مقررات حاضر را به طور کامل مطالعه کرده و پذیرفتهاند. این مقررات در کنار شرایط استفاده عمومی بیت۲۴ اعمال میشود و استفاده از این محصول به معنای قبول تمامی ضوابط مربوطه است. بیت۲۴ حق دارد در صورت لزوم و متناسب با تغییر قوانین شبکههای بلاکچینی یا مقررات جاری، شرایط این محصول را بهروزرسانی کند و ادامه استفاده کاربر از سرویس به منزله پذیرش تغییرات خواهد بود.
نحوه مشارکت و شرایط ثبتنام
مشارکت در استیکینگ صرفاً از طریق طرحهای مدتدارِ تعریفشده در پلتفرم بیت۲۴ امکانپذیر است. طول هر دوره، زمان آغاز آن، مهلت ثبتنام، زمان واریز سود و زمان آزادسازی اصل سرمایه بر اساس قوانین همان شبکه بلاکچینی تعیین شده و پیش از ثبتنام در اطلاعات هر طرح به کاربر نمایش داده میشود. مراحل مشارکت به شرح زیر است:
تأمین دارایی در کیف پول سرمایهگذاری:
کاربر باید پیش از ثبتنام، رمزارز مورد نظر را به میزان کافی در کیف پول سرمایهگذاری خود در بیت۲۴ داشته باشد. انتقال دارایی از کیف پول اصلی به کیف پول سرمایهگذاری و بالعکس، مطابق رویههای جاری پلتفرم انجام میشود و مسئولیت کفایت موجودی در زمان ثبت درخواست بر عهده کاربر است.انتخاب طرح و ثبت درخواست:
کاربر از میان طرحهای فعال، طرح متناسب با دارایی و افق زمانی خود را انتخاب کرده و مبلغ مورد نظر را در محدوده حداقل و حداکثر تعیینشده وارد میکند. محاسبهگر موجود در پنجره ثبتنام، سود قابل انتظار را بر مبنای نرخ تخمینی و مدت طرح نمایش میدهد؛ این عدد جنبه اطلاعرسانی دارد و تعهدی برای پلتفرم ایجاد نمیکند.مهلت ثبتنام:
ثبتنام در هر طرح حداکثر تا ۲۴ ساعت پیش از آغاز دوره امکانپذیر است. این فاصله زمانی برای تجمیع داراییها، انجام عملیات مدیریتی و ارسال تراکنش استیک در شبکه پیشبینی شده است. با ورود به این بازه، امکان ثبت درخواست مسدود شده و به جای آن، زمانشمار آغاز دوره ثبتنام بعدی به کاربر نمایش داده میشود.ظرفیت طرح:
برای هر طرح ممکن است سقف ظرفیت تعریف شود. در صورت تکمیل ظرفیت، وضعیت طرح در صفحه کاربران تغییر کرده و امکان ثبتنام تا دوره بعد وجود نخواهد داشت. اولویت پذیرش درخواستها بر اساس ترتیب زمانی ثبت آنها است و بیت۲۴ تعهدی نسبت به تخصیص ظرفیت به کاربر خاصی ندارد.قفل شدن دارایی:
پس از تأیید نهایی درخواست، مبلغ تعیینشده از موجودی قابل استفاده کاربر کسر و در طرح قفل میشود. از این لحظه تا فرارسیدن زمان آزادسازی پس از پایان دوره، کاربر به اصل دارایی خود دسترسی نخواهد داشت. بنابراین لازم است کاربر مبلغی را وارد طرح کند که تا پایان این بازه نیازی به آن نداشته باشد.
محاسبه، توزیع و واریز سود
پاداش هر دوره پس از پایان طرح و متعاقب پرداخت آن از سوی ولیدیتور و شبکه، به بیت۲۴ واریز و سپس میان کاربران توزیع میشود. مبنای محاسبه به شرح زیر است:• پس از کسر هزینههای مرتبط با سرویس، پاداش میان تمامی مشارکتکنندگان آن دوره و به نسبت سهم هر کاربر از کل دارایی استیکشده در آن طرح تقسیم میشود.• نرخ سود سالانه (APR) محققشده آن دوره، بر اساس پاداش خالص توزیعشده و نسبت مدت دوره به یک سال محاسبه و ثبت میشود و مبنای نمایش نرخ تخمینی دورههای بعدی قرار میگیرد.زمان واریز سود بر اساس قوانین هر شبکه متفاوت است و به صورت تعداد روز مشخصی پس از پایان دوره، در اطلاعات هر طرح اعلام میشود. سود پس از محاسبه به کیف پول کاربر واریز شده و برای استفاده از آن نیازی به انتظار برای آزادسازی اصل سرمایه نیست. پاداش به همان رمزارز سپردهگذاریشده پرداخت میگردد، مگر آنکه در شرایط طرح به نحو دیگری تصریح شده باشد.چنانچه شبکه در یک دوره پاداشی پرداخت نکند، پرداخت را به تعویق بیندازد یا میزان آن به دلایل مربوط به عملکرد شبکه و ولیدیتور کاهش یابد، توزیع سود متناسب با مبلغ واقعاً دریافتشده انجام خواهد شد و کاربر حق مطالبه مابهالتفاوت نسبت به نرخ تخمینی اعلامشده را نخواهد داشت.
تمدید خودکار
برای طرحهایی که قابلیت تمدید خودکار دارند، این گزینه در زمان ثبتنام به صورت پیشفرض فعال است و کاربر میتواند آن را غیرفعال کند. در صورت فعال بودن تمدید خودکار، اصل سرمایه کاربر پس از پایان هر دوره به کیف پول وی بازگردانده نمیشود و به صورت خودکار وارد دوره بعدی همان طرح میگردد. سود هر دوره مستقل از این موضوع و مطابق زمانبندی اعلامشده به کیف پول کاربر واریز میشود؛ به عبارت دیگر، تمدید خودکار به معنای قفل شدن سود دورههای سپریشده نیست.نرخ سود دوره تمدیدشده، همان نرخی است که در پایان آن دوره از سوی شبکه محقق میشود و ممکن است با دورههای پیشین تفاوت داشته باشد. کاربر با فعال نگهداشتن تمدید خودکار، این تغییرات را میپذیرد.لغو تمدید خودکار در هر زمان از طریق داشبورد کاربری امکانپذیر است، اما اثر آن تابع قاعده زمانی زیر است:
لغو حداقل ۲۴ ساعت پیش از آغاز دوره بعد:
چنانچه درخواست لغو حداقل ۲۴ ساعت پیش از آغاز دوره بعد ثبت شود، دارایی کاربر وارد دوره بعدی نخواهد شد و پس از پایان دوره جاری و سپری شدن زمان آزادسازی، به حساب وی واریز میگردد.لغو در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت تا آغاز دوره بعد:
چنانچه درخواست لغو در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت تا آغاز دوره بعد ثبت شود، به دلیل بسته شدن عملیات ثبتنام و ارسال تراکنش استیک، دارایی کاربر در دوره پیشِ رو مشارکت داده میشود و لغو از دوره پس از آن اعمال خواهد شد.توقف طرح از سوی بیت۲۴:
در صورتی که یک طرح از سوی بیت۲۴ متوقف شود، مکانیزم تمدید خودکار آن طرح غیرفعال شده و دوره جاری آخرین دوره خواهد بود. در این حالت اصل سرمایه کاربران پس از پایان دوره و سپری شدن زمان آزادسازی مسترد میشود.
شرایط برداشت، آزادسازی و لغو
دارایی سپردهشده در طرحهای استیکینگ تا پایان دوره به صورت قفلشده باقی میماند و امکان لغو طرح، برداشت زودهنگام یا انتقال آن پیش از پایان دوره وجود ندارد. این محدودیت ناشی از ماهیت فنی استیکینگ در شبکههای بلاکچینی است و در اختیار پلتفرم نیست.پس از پایان دوره نیز اصل سرمایه بلافاصله در دسترس قرار نمیگیرد؛ بلکه ابتدا وارد بازهای موسوم به «زمان آزادسازی» میشود که مدت آن بر اساس قوانین شبکه هر رمزارز تعیین شده و به تعداد روز در اطلاعات طرح درج میگردد. با اتمام این بازه، اصل سرمایه از حالت قفل خارج و به کیف پول کاربر واریز میشود. بنابراین چنانچه کاربر برای تاریخ مشخصی به دارایی خود نیاز دارد، لازم است مجموع طول دوره و زمان آزادسازی را در برنامهریزی خود لحاظ کند.تنها در صورتی که به تشخیص پلتفرم بیت۲۴ شرایط ویژهای نظیر خطای فنی در ثبت درخواست، اختلال زیرساختی، تغییر قوانین شبکه یا دلایل قانونی و نظارتی ایجاب کند، ممکن است طرح پیش از موعد متوقف یا تسویه شود. در چنین حالتی بیت۲۴ مراتب را به کاربر اطلاع داده و با در نظر گرفتن حفظ منافع کاربر، اقدام مقتضی از جمله بازگرداندن اصل دارایی و سهم متناسب از پاداش محققشده تا زمان توقف را انجام خواهد داد. بدیهی است تصمیمگیری در این خصوص صرفاً در اختیار پلتفرم بوده و کاربران با پذیرش این مقررات، حق هرگونه اعتراض نسبت به اعمال این بند در شرایط اضطراری را از خود سلب میکنند.کاربر مجاز به انتقال حق بهرهمندی از طرح استیکینگ به غیر نمیباشد؛ همچنین ایجاد چند حساب کاربری توسط یک شخص جهت دور زدن سقفهای تعریفشده یا اشغال ظرفیت طرحها ممنوع است. در صورت نقض این مقررات، پلتفرم حق ابطال مشارکت (بدون پرداخت سود) یا انسداد حسابهای متخلف را خواهد داشت.
ریسکها و محدودیتها
استیکینگ اگرچه در مقایسه با معاملهگری ابزاری کمریسکتر محسوب میشود، اما عاری از ریسک نیست. کاربران باید پیش از مشارکت با موارد زیر آشنا باشند:اسلشینگ (Slashing):
در شبکههای اثبات سهام، چنانچه ولیدیتور وظایف خود را به درستی انجام ندهد یا رفتار مخربی از او سر بزند، شبکه بخشی از دارایی سپردهشده نزد وی را جریمه میکند. احتمال وقوع این رویداد در شبکههای معتبر و با استفاده از ولیدیتورهای شناختهشده بسیار اندک است و بیت۲۴ نیز به منظور کاهش این ریسک، سرمایه را میان چند ولیدیتور معتبر تقسیم میکند؛ با این حال احتمال آن به طور کامل منتفی نیست و کاربر با مشارکت در طرح، این ریسک را میپذیرد.عدم تضمین سود و نوسان نرخ:
نرخ سود سالانه در هر دوره ممکن است بسته به شرایط شبکه، تعداد ولیدیتورها، میزان کل دارایی استیکشده در شبکه و تغییرات پروتکل، متفاوت از دورههای قبل باشد. عدد نمایشدادهشده در زمان ثبتنام تخمینی است و بازدهی محققشده میتواند کمتر از آن باشد.نوسان قیمت دارایی:
پاداش استیکینگ به صورت رمزارز پرداخت میشود و ارزش ریالی یا دلاری آن تابع قیمت بازار است. کاهش قیمت رمزارز در طول دوره میتواند سود بهدستآمده را جبران نکند و ارزش کل دارایی کاربر را نسبت به زمان ورود کاهش دهد.قفل بودن دارایی و ریسک نقدشوندگی:
عدم امکان برداشت در طول دوره و همچنین وجود زمان آزادسازی پس از آن، یک محدودیت مهم نقدشوندگی است. کاربر در این بازه نمیتواند نسبت به فروش دارایی خود در واکنش به تغییرات بازار اقدام کند.ریسک شبکه و تغییر قوانین آن:
قوانین مربوط به مدت دوره، زمان آزادسازی و نحوه پرداخت پاداش توسط شبکه بلاکچینی تعیین میشود و امکان تغییر آنها از سوی شبکه وجود دارد. هرگونه بهروزرسانی، هارد فورک یا اختلال در شبکه میتواند بر زمانبندی واریز سود یا آزادسازی سرمایه اثر بگذارد.ریسکهای فنی و سیستمی:
هرگونه اختلال فنی، قطعی شبکه، حملات سایبری یا شرایط اضطراری خارج از کنترل پلتفرم میتواند بر اجرای بهموقع فرآیندهای استیکینگ اثر بگذارد. بیت۲۴ تمامی تلاش خود را برای حفظ امنیت داراییها و اجرای صحیح فرآیندها به عمل میآورد، لیکن وقوع رویدادهای غیرمترقبه میتواند منجر به تأخیر در واریز سود یا آزادسازی سرمایه و یا اتخاذ اقدامات حفاظتی نظیر تعلیق موقت طرحها شود.با در نظر گرفتن موارد فوق، کاربران مسئول تصمیمات سرمایهگذاری خود هستند و باید با ارزیابی میزان ریسکپذیری و شرایط مالی شخصی، اقدام به استفاده از سرویس استیکینگ کنند.
حقوق و تعهدات کاربران
کاربران با استفاده از سرویس استیکینگ بیت۲۴، حقوق و مسئولیتهای زیر را میپذیرند:مسئولیت تصمیمگیری و پذیرش ریسک:
کاربر تأیید میکند که تصمیم به مشارکت در طرح بر عهده خودش بوده و با آگاهی از ریسکها، زمانبندیها و غیرتضمینی بودن سود، اقدام به استفاده از این محصول کرده است. هرگونه کاهش بازدهی نسبت به نرخ تخمینی یا زیان ناشی از تغییرات قیمت بازار بر عهده کاربر خواهد بود و وی نمیتواند از این بابت ادعایی علیه بیت۲۴ مطرح نماید.رعایت مقررات پلتفرم بیت۲۴:
کاربر متعهد به رعایت کلیه قوانین و مقررات پلتفرم بیت۲۴ اعم از مقررات حاضر و شروط عمومی استفاده از پلتفرم است. عدم استفاده از خدمات برای فعالیتهای غیرقانونی، عدم تلاش برای نفوذ یا اختلال در سامانه و پایبندی به محدودیتهای تعریفشده برای هر طرح از جمله این تعهدات است. در صورت تخلف، بیت۲۴ مجاز به تعلیق یا خاتمه دسترسی کاربر به سرویس خواهد بود.توجه به زمانبندی طرحها:
کاربر موظف است پیش از ثبتنام، مدت دوره، مهلت ۲۴ ساعته ثبتنام، زمان واریز سود و زمان آزادسازی را مطالعه کند و برنامهریزی مالی خود را بر همین اساس انجام دهد. عدم اطلاع از این موارد رافع مسئولیت کاربر نخواهد بود.ارائه اطلاعات صحیح:
کاربر مسئول صحت اطلاعات ارائهشده خود در هنگام ثبتنام، احراز هویت و ثبت درخواست مشارکت است. هرگونه مغایرت یا اطلاعات نادرست میتواند منجر به اختلال در ارائه خدمات یا تضییع حقوق کاربر شود.حفظ امنیت حساب کاربری:
حفظ محرمانگی اطلاعات حساب کاربری (شناسه ورود، رمز عبور، کدهای دومرحلهای و سایر اطلاعات امنیتی) بر عهده کاربر است. هرگونه فعالیت که از طریق حساب کاربر انجام گیرد به وی منتسب شده و مسئولیت آن بر عهده او خواهد بود. در صورت مشکوک شدن به دسترسی غیرمجاز شخص ثالث، کاربر باید فوراً موضوع را به بیت۲۴ اطلاع دهد.حق دسترسی به اطلاعات و پشتیبانی:
کاربر حق دارد در طول دوره، به اطلاعات مشارکت خود شامل مبلغ سپردهگذاریشده، نرخ سود، وضعیت تمدید خودکار، تاریخ پایان دوره و زمان آزادسازی از طریق حساب کاربری دسترسی داشته باشد. همچنین میتواند سوابق طرحهای پیشین و سود دریافتی خود را در بخش تاریخچه مشاهده کند و در صورت بروز هرگونه مشکل، از پشتیبانی بیت۲۴ کمک بگیرد.
حقوق و تعهدات بیت۲۴
پلتفرم بیت۲۴ به عنوان ارائهدهنده سرویس استیکینگ، تعهدات و حقوق زیر را در قبال کاربران بر عهده دارد:امانتداری و حفظ امنیت داراییها:
بیت۲۴ متعهد است داراییهای سپردهشده کاربران را با بالاترین سطوح امنیتی نگهداری کرده و از آنها صرفاً برای انجام عملیات استیکینگ در چارچوب طرح اعلامشده استفاده نماید. داراییها میان چند ولیدیتور معتبر تقسیم میشود تا اثر رویدادهای احتمالی نظیر اسلشینگ به حداقل برسد.انتخاب ولیدیتور و مدیریت فرآیند:
انتخاب ولیدیتورها، تعیین نحوه تخصیص دارایی میان آنها و مدیریت تراکنشهای ورود و خروج از شبکه بر عهده بیت۲۴ است و بر اساس ارزیابی عملکرد و اعتبار ولیدیتورها انجام میشود. بیت۲۴ میتواند در صورت افت عملکرد یا بروز نگرانی امنیتی، دارایی را میان ولیدیتورهای دیگر بازتوزیع کند.محاسبه صحیح و توزیع بهموقع سود:
بیت۲۴ مسئول محاسبه دقیق سهم هر کاربر بر اساس میزان مشارکت وی و توزیع آن مطابق زمانبندی اعلامشده در مشخصات طرح است. همچنین اصل سرمایه کاربرانی که تمدید خودکار ندارند یا آن را لغو کردهاند، در اولین زمان آزادسازی پس از پایان دوره به حساب آنان بازگردانده میشود.شفافیت و اطلاعرسانی:
پلتفرم موظف است اطلاعات ضروری هر طرح شامل مدت دوره، نرخ سود تخمینی، ظرفیت، حداقل و حداکثر مبلغ مشارکت، زمان واریز سود و زمان آزادسازی را به صورت شفاف در اختیار کاربران قرار دهد. هرگونه تغییر در شرایط ارائه محصول، از جمله توقف عرضه موقت یک طرح، از طریق وبسایت یا پیامرسانهای رسمی بیت۲۴ به اطلاع کاربران خواهد رسید.صندوق بیمه:
بیت۲۴ به منظور کاهش اثر رویدادهای نادر و غیرمنتظره، بخشی از درآمد حاصل از ارائه این سرویس را به تشکیل یک صندوق بیمه اختصاص میدهد تا در صورت بروز زیان، بخشی از آن از این محل جبران شود. تشکیل این صندوق اقدامی احتیاطی است و به منزله تضمین جبران کامل زیان در تمامی شرایط تلقی نمیشود.حق تعلیق یا خاتمه سرویس:
بیت۲۴ این حق را دارد که در صورت مشاهده تخلف کاربر از قوانین، وقوع شرایط اضطراری، دستور مراجع قانونی یا بروز شرایطی که ادامه ارائه سرویس را پرخطر میکند، ارائه طرحهای استیکینگ به یک یا همه کاربران را تعلیق کرده یا خاتمه دهد. در چنین شرایطی، پلتفرم مطابق بند «شرایط برداشت، آزادسازی و لغو» عمل کرده و دارایی کاربران را طبق وضعیت طرح بازمیگرداند. همچنین پلتفرم میتواند جهت صیانت از پلتفرم و کاربران، برخی درخواستهای مشارکت را به صلاحدید خود نپذیرد یا با سقف مشخصی اجرا کند.عدم مسئولیت در قبال عوامل خارج از کنترل:
بیت۲۴ در برابر وقایعی که خارج از کنترل معقول وی باشند، از جمله اختلالات شبکههای بلاکچینی، تغییر پروتکل یا قوانین شبکه، مشکلات زیرساخت اینترنت، اقدامات دولتها و نهادهای حاکمیتی، حوادث قهری، جنگ و تحریم که منجر به اختلال در سرویس استیکینگ شوند، مسئولیتی نخواهد داشت. با این حال در حد امکان اقدامات لازم برای کاهش اثرات این وقایع بر کاربران انجام خواهد شد و پس از رفع شرایط اضطراری، سرویس طبق روال از سر گرفته میشود.رعایت قوانین و همکاری با نهادهای نظارتی:
بیت۲۴ خود را ملزم به رعایت تمامی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران در حوزه مالی و تجارت الکترونیک میداند و در صورت لزوم با مراجع ذیصلاح همکاری میکند. در چارچوب قوانین ضدپولشویی، بیت۲۴ میتواند تراکنشها و مشارکتهای کاربران را پایش کرده و در صورت مشاهده موارد مشکوک، اقدامات لازم از جمله گزارشدهی به مراجع قانونی یا تعلیق حساب را به عمل آورد. همچنین در صورت ابلاغ دستور قضایی یا اداری مبنی بر مسدودسازی حساب یا دارایی کاربر، پلتفرم موظف به اجرای آن خواهد بود.